سامانه همایش های دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد

صفحه اصلی / اولین همایش بین المللی تحول خدمات سلامت: تلفیق مراقبت، درمان، بازتوانی و امیدبخشی

ترویج و توانمندسازی سبک زندگی سالم در زنان حاشیه‌نشین: یک مطالعه مروری نظام‌مند

نویسندگان :

فائزه راستگو¹ نیره داودی² حمیدرضا زنده طلب³ مهرداد عربستانی⁴

1- دانشگاه علوم پزشکی مشهد 2- دانشگاه علوم پزشکی مشهد 3- دانشگاه علوم پزشکی مشهد 4- دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران

کلمات کلیدی :

سبک زندگی سالم،توانمندسازی زنان،زنان حاشیه‌نشین،ارتقای سلامت

چکیده :

مقدمه: زنان حاشیه‌نشین به‌عنوان یکی از گروه‌های آسیب‌پذیر اجتماعی، بیش از دیگران در معرض سبک زندگی ناسالم قرار دارند که این امر ناشی از فقر، نابرابری‌های ساختاری، دسترسی محدود به خدمات سلامت و فشارهای فرهنگی–اجتماعی است. سبک زندگی سالم نقش اساسی در پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر، ارتقای سلامت روان و بهبود کیفیت زندگی ایفا می‌کند. با این حال، تحقق رفتارهای سالم در میان زنان حاشیه‌نشین بدون توجه به مقوله توانمندسازی و بسترهای اجتماعی امکان‌پذیر نیست. ازاین‌رو، مرور شواهد علمی مرتبط با راهبردهای ترویج و توانمندسازی سبک زندگی سالم در این گروه ضروری به نظر می‌رسد. روش ها: این مطالعه یک مقاله مروری است که در آن جستجوی نظام‌مند مقالات فارسی و انگلیسی نمایه‌شده در پایگاه‌های اطلاعاتی Scopus، Web of Science، PubMed و پایگاه‌های فارسی SID، Magiran و IranMedex و همچنین موتور جست‌وجوی Google Scholar انجام شد. جستجو بدون محدودیت زمانی تا 1 آگوست 2025 و با استفاده از کلیدواژه‌های انگلیسی و معادل فارسی مرتبط با سبک زندگی سالم، توانمندسازی زنان و زنان حاشیه‌نشین صورت گرفت. در جستجوی اولیه 438 مقاله شناسایی شد که پس از بررسی عناوین، چکیده‌ها و اعمال معیارهای ورود و خروج، در نهایت 13 مقاله واجد شرایط وارد مطالعه شدند. یافته ها: یافته‌های مرور نشان داد مداخلات مؤثر در ارتقای سبک زندگی سالم زنان حاشیه‌نشین در چهار محور اصلی قابل دسته‌بندی‌اند: 1) آموزش سلامت مبتنی بر فرهنگ محلی؛ 2) تقویت حمایت‌های اجتماعی و شبکه‌های زنانه؛ 3) افزایش دسترسی به منابع سلامت و خدمات اولیه؛ و 4) توانمندسازی روانی–اجتماعی و تقویت کنش‌گری زنان. برنامه‌هایی که رویکرد مشارکتی و اجتماع‌محور داشته‌اند، اثربخشی پایدارتری نشان داده‌اند. بحث: یافته‌های این مطالعه مروری نشان داد سبک زندگی سالم در زنان حاشیه‌نشین به‌طور معناداری تحت تأثیر شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی قرار دارد. شواهد حاکی از آن است که مداخلات فردمحور و صرفاً آموزشی، به دلیل نادیده‌گرفتن بسترهای نابرابر زندگی، اثربخشی محدود و ناپایداری دارند. در مقابل، رویکردهای اجتماع‌محور و مبتنی بر توانمندسازی، با تمرکز بر ارتقای سواد سلامت، تقویت حمایت‌های اجتماعی و افزایش خودکارآمدی، نتایج مطلوب‌تری در بهبود رفتارهای سلامت‌محور زنان حاشیه‌نشین نشان داده‌اند. این یافته‌ها بر ضرورت توجه به تعیین‌کننده‌های اجتماعی سلامت در برنامه‌های ترویج سبک زندگی سالم تأکید می‌کند. نتیجه گیری: بر اساس نتایج این مطالعه، ترویج سبک زندگی سالم در زنان حاشیه‌نشین نیازمند رویکردی جامع و چندسطحی است که توانمندسازی و عدالت اجتماعی را محور مداخلات قرار دهد. طراحی سیاست‌ها و برنامه‌های سلامت حساس به جنسیت و متناسب با زمینه‌های اجتماعی می‌تواند به بهبود پایدار سلامت این گروه منجر شود.