سامانه همایش های دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد

صفحه اصلی / اولین همایش بین المللی تحول خدمات سلامت: تلفیق مراقبت، درمان، بازتوانی و امیدبخشی

ارائه راهکارهای اصلاحی برای ارتقای سبک زندگی سالم زنان حاشیه شهر مشهد

نویسندگان :

فائزه راستگو¹ نیره داودی² حمیدرضا زنده طلب³ مهرداد عربستانی⁴

1- دانشگاه علوم پزشکی مشهد 2- دانشگاه علوم پزشکی مشهد 3- دانشگاه علوم پزشکی مشهد 4- دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران

کلمات کلیدی :

سبک زندگی سالم،توانمندسازی زنان،زنان حاشیه‌نشین،ارتقای سلامت

چکیده :

مقدمه: زنان ساکن مناطق حاشیه‌ای شهری به‌عنوان یکی از گروه‌های اجتماعی آسیب‌پذیر، بیش از سایرین در معرض سبک زندگی ناسالم قرار دارند. فقر، نابرابری‌های ساختاری، دسترسی محدود به خدمات سلامت، ناامنی‌های فضایی و فشارهای فرهنگی–اجتماعی، امکان انتخاب و تداوم رفتارهای سالم را در این گروه به‌شدت محدود می‌کند. سبک زندگی سالم نقش مهمی در پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر، ارتقای سلامت روان و بهبود کیفیت زندگی دارد؛ با این حال، تحقق آن در میان زنان حاشیه‌نشین بدون توجه هم‌زمان به توانمندسازی و زمینه‌های اجتماعی امکان‌پذیر نیست. ازاین‌رو، شناسایی و ارائه راهکارهای اصلاحی متناسب با شرایط زیسته این زنان ضروری به نظر می‌رسد. روش ها: این مطالعه یک پژوهش مروری است که با جست‌وجوی نظام‌مند مقالات فارسی و انگلیسی منتشرشده در پایگاه‌های Scopus، Web of Science، PubMed، SID، Magiran و IranMedex و همچنین موتور جست‌وجوی Google Scholar انجام شد. جست‌وجو بدون محدودیت زمانی تا مرداد 1404 (August 2025) و با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط با سبک زندگی سالم، توانمندسازی زنان و زنان حاشیه‌نشین انجام گرفت. پس از غربالگری عناوین و چکیده‌ها و اعمال معیارهای ورود و خروج، در نهایت 16 مطالعه واجد شرایط وارد تحلیل نهایی شدند. راهکارهای استخراج‌شده با تمرکز بر قابلیت کاربرد در بافت اجتماعی و فرهنگی مناطق حاشیه شهر مشهد تحلیل و طبقه‌بندی شدند. یافته ها: یافته‌ها نشان داد راهکارهای اصلاحی اثربخش برای ارتقای سبک زندگی سالم زنان حاشیه‌نشین در چهار محور اصلی قابل سازمان‌دهی است: آموزش‌های سلامت مبتنی بر فرهنگ محلی و تجربه زیسته زنان؛ تقویت شبکه‌های حمایت اجتماعی و همبستگی‌های زنانه؛ افزایش دسترسی عادلانه به منابع سلامت و خدمات بهداشتی اولیه؛ و توانمندسازی روانی–اجتماعی با تأکید بر افزایش خودکارآمدی و کنش‌گری اجتماعی. شواهد حاکی از آن است که مداخلات مشارکتی و جامعه‌محور نسبت به برنامه‌های فردمحور و صرفاً آموزشی پایداری و اثربخشی بیشتری دارند. بحث: نتایج نشان می‌دهد سبک زندگی سالم در زنان حاشیه‌نشین به‌طور معناداری متأثر از شرایط اجتماعی، اقتصادی و فضایی است و نادیده گرفتن نابرابری‌های ساختاری، اثربخشی مداخلات سلامت‌محور را محدود می‌کند. تمرکز بر توانمندسازی، سرمایه اجتماعی و ارتقای سواد سلامت، زمینه‌ساز تغییرات پایدارتر در رفتارهای سلامت‌محور می‌شود. نتیجه گیری: ارتقای سبک زندگی سالم زنان حاشیه شهر مشهد مستلزم رویکردی جامع، چندسطحی و عدالت‌محور است که توانمندسازی و حساسیت جنسیتی را در مرکز سیاست‌ها و برنامه‌های سلامت قرار دهد. طراحی و اجرای برنامه‌های متناسب با زمینه اجتماعی و فرهنگی این مناطق می‌تواند به بهبود پایدار سلامت زنان حاشیه‌نشین منجر شود.