سامانه همایش های دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد

صفحه اصلی / اولین همایش ملی ساختمان ها و زیرساخت های عمرانی تاب آور و زیست بوم پایدار

شناسایی عوامل بازدارنده و تحلیل ارزیابی تاب‌آوری سیلاب شهری در نواحی پرخطر تهران

نویسندگان :

سهند سریع الاطلاق فرد¹ سیامک بهاروند² عاطفه یزدانی³ علی اکبر کوهی⁴

1- دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهریار 2- دانشگاه آزاد اسلامی واحد خرم آباد 3- دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب 4- دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب

کلمات کلیدی :

تاب‌آوری،سیلاب شهری،بازدارنده ها،آب های سطحی،مدیریت یکپارچه،رواناب

چکیده :

در سال‌های اخیر، تشدید پیامدهای تغییرات اقلیمی در کنار گسترش شتابان و گاه بی‌ضابطه شهرنشینی، تاب‌آوری شهرها در برابر مخاطرات طبیعی، به‌ویژه سیلاب‌های شهری، را به یکی از چالش‌های اساسی مدیریت شهری و برنامه‌ریزی پروژه‌های زیرساختی تبدیل کرده است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی سطح تاب‌آوری سیلاب شهری و شناسایی مهم‌ترین عوامل بازدارنده ارتقای آن در چهار منطقه منتخب شهر تهران (مناطق 1، 2، 3 و 5) انجام شده است.در این پژوهش، از چارچوب ارزیابی چندبعدی EEISI شامل ابعاد اقتصادی، زیست‌محیطی، زیرساختی، اجتماعی و نهادی به‌منظور درک جامع از تاب‌آوری سیلاب شهری استفاده شد. وزن‌دهی شاخص‌ها با بهره‌گیری از روش CRITIC و ارزیابی عملکرد مناطق با استفاده از مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره TOPSIS صورت گرفت. همچنین، به‌منظور تحلیل میزان تعامل و هم‌افزایی میان ابعاد مختلف تاب‌آوری، مدل Coupling Coordination Degree (CCD) به‌کار گرفته شد و برای شناسایی عوامل کلیدی مانع در ارتقای تاب‌آوری، از مدل Obstacle Degree استفاده گردید.داده‌های موردنیاز پژوهش در بازه زمانی 1395 تا 1402 از منابع آماری شهرداری تهران، سازمان مدیریت بحران و داده‌های مکانی مبتنی بر GIS گردآوری و تحلیل شدند. نتایج نشان‌دهنده وجود تفاوت‌های فضایی معنادار در سطح تاب‌آوری سیلاب شهری میان مناطق مورد مطالعه است؛ به‌طوری‌که منطقه 3 با مقدار شاخص 0٫62 بالاترین و منطقه 5 با مقدار 0٫42 پایین‌ترین سطح تاب‌آوری را دارا است. بیشترین میزان هم‌افزایی میان ابعاد، مربوط به ترکیب زیرساختی–اجتماعی بوده است. در مقابل، بُعد نهادی با شاخص «کمبود بودجه نگهداری شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی» و بُعد زیست‌محیطی با شاخص «کاهش پوشش سبز» به‌عنوان مهم‌ترین عوامل بازدارنده شناسایی شدند. یافته‌ها بیانگر ناهماهنگی میان رشد کالبدی و ظرفیت نهادی در مناطق شمالی تهران بوده و بر ضرورت بازنگری سیاست‌های شهری با تأکید بر توسعه زیرساخت‌های سبز، مدیریت یکپارچه روان‌آب‌های شهری و تقویت هماهنگی نهادی در مدیریت بحران تأکید دارد.